Ik durf er bijna niet over te beginnen. Er zijn de wreedheden in Syrië bijvoorbeeld. De indignados worden in Spanje weer eens van de straat geknuppeld. Er is honger in Griekenland. En wie de tv-debatten over de gemeenteraadsverkiezingen een beetje volgt, heeft de indruk dat het enige plekje op aarde dat er werkelijk toe doet, 't Schoon Verdiep in Antwerpen is. Vandaar mijn schroom. Het gaat maar om mijn straat, om mijn buurt in mijn stad, Gent.

Die straat is voor de zoveelste keer in een paar maanden opengelegd. Naarstig gravende mannen bij bonkende radio's vanaf half acht 's ochtends. Eerst werden er nieuwe leidingen gelegd. Dat zoiets af en toe moet, begrijp ik. Ik behoor niet tot het contingent burgers dat bij de eerste de beste losse stoeptegel een sms stuurt naar onze immer pal en paraat staande burgervader.

Daniël Termont is vooral bezig met het beantwoorden van (niet zelden) futiele klachten, zo was mijn indruk toen ik hem in een programma van Martin Heylen uren in de weer zag met zijn blackberry. Zo'n klagende burger wil ik niet zijn, zelfs niet als ik om de haverklap rubberlaarzen aan moet om mijn huis uit te kunnen.

Toch wekte de zoveelste invasie van werklui deze week mijn wrevel. Vorig jaar kreeg ik een door onder andere burgemeester Termont ondertekende brief waarin juichend werd gemeld dat onze wijk door Eandis was uitverkoren voor een proefproject rond ‘slimme meters' (DS 26 september). Het stadsbestuur deed ‘een warme oproep om aan dit onderzoeksproject mee te werken', las ik. ‘Zo staat u als inwoner van Gent mee aan de wieg van het energieverhaal van de toekomst.'

Bij zoiets ben ik meteen op mijn qui-vive. Eandis is uiteindelijk een commercieel bedrijf, voor 30 procent in handen van Electrabel. Dankzij die slimme meters kan dat bedrijf, zonder dat ik er weet van heb, in mijn huis binnenkijken. Uiteraard wordt dat verkocht als iets heel handigs. Ik hoef nooit meer een medewerker binnen te laten om de meterstanden op te nemen. De medewerkers die ik in het verleden binnenliet, kon ik wel nog zelf controleren – en soms was dat niet ten onrechte. Men vergiste zich wel eens in een nul of een komma.

Het lot

Maar behalve als handig, worden die meters vooral verkocht als onoverkomelijk, als het Lot zelve. Dit is eigenlijk helemaal geen proefproject, zo begreep ik uit de met de brief meegestuurde folder. De uitkomst staat al vast. Het is de enige mogelijkheid om ‘de grote uitdagingen' waarvoor ‘het energielandschap' staat, het hoofd te bieden.

Zo wordt zelfs de suggestie gewekt dat de plaatsing van een slimme meter een gunst is. Ze gaan dat namelijk helemaal gratis doen. En, zo zei de medewerker van Eandis die een aantal weken na de brief langskwam voor een ‘voorbereidend bezoek' (ook gratis): u moet zich wel realiseren dat als u weigert u straks 800 euro kwijt bent voor de verplichte plaatsing. Want die plaatsing komt er. Na de bij voorbaat geslaagde proef.

Ik besloot aan de warme oproep van de burgemeester geen gehoor te geven en zei: ‘nee, dank u' tegen de medewerker van Eandis. Hij nam er hoofdschuddend nota van. Kous af. Hier ten huize staan alleen domme meters die na mijn intelligente tussenkomst de gewenste resultaten opleveren.

Totdat op vrijdagochtend vriendelijke werklui van de onderaannemer en uiteindelijk iemand van Eandis zelf bij de meterkast in mijn slaapkamer stonden. Ik wil niet, zei ik. U zult moeten, zei de man van Eandis. Hij schermde met Europa. Hij schermde met wetten die al aangenomen zouden zijn (onjuist: minister Freya Van den Bossche loopt niet hoog op met het project). Hij schermde maar wat. Hij zei ook: als u die meter niet installeert zult u zonder stroom gezet worden. Imponeergedrag waar ik waarschijnlijk wat minder gevoelig voor ben dan, bijvoorbeeld, mijn bejaarde buren verderop in de straat, of sommige allochtone gezinnen die het Nederlands niet beheersen.

Er zijn ergere dingen, ik zei het al. Maar op het moment dat ‘een warme oproep' verandert in een bevel om mee te werken, gaan er bij mij toch wat rode lichtjes branden. Totdat Eandis de stroom afsluit, natuurlijk. Het is maar één voorbeeld van de wijze waarop men met burgers meent om te kunnen gaan: als louter consumenten wier verbruik en stoelgang elders afgelezen en berekend kunnen worden. En dat in verkiezingstijd. Nu nog wachten totdat Volksgezondheid in het kader van de verhoging van het algehele veiligheidsgevoel in samenwerking met GlaxoSmithKline een warme oproep tot ons richt om in het kader van een proefproject verplicht pilletjes te slikken die ons rustig houden.

--------------

Minister Freya Van den Bossche wordt in de pers 'een koele minnares' van het hele project genoemd, omdat het, als de meters uiteindelijk overal geplaatst gaan worden, omgerekend twee miljard euro kost aan de belastingbetaler, terwijl het nuttige effect van die meters geenszins bewezen is, zelfs twijfelachtig wordt genoemd (dit op basis van o.m. een proefproject dat al in de omgeving van Mechelen loopt).

Maar buiten dat. Het gaat hier over meters die het de netbeheerder eenvoudiger maakt om precies te weten hoeveel gas en elektriciteit er op een bepaald moment en op een bepaalde plek wordt verbruikt. De privacycommissie stelt in de krant dat ze de ontwikkelingen rond de slimme meters scherp in het oog zal houden. Maar toen wij die commissie afgelopen vrijdag belden, kregen we twee dingen te horen: ten eerste dat volgens de privacycommissie verbruikersgegevens niet als persoonsgegevens werden beschouwd; ten tweede dat ze het zelf eigenlijk ook allemaal niet zo goed wisten en we beter contact opnamen met de Vreg (de energiewaakhond). Dat wekt meteen veel vertrouwen, moet ik zeggen.

Het werkelijke punt is dat energie in de zeer nabije toekomst een schaars goed gaat worden. De productie en distributie van energie is in handen gelegd van private maatschappijen wier doel is om winst te maken. Die maatschappijen komen vervolgens met een meter die ons zogezegd moet helpen om minder te gaan verbruiken van wat zij aanbieden. Ze hebben het goed met ons en met de wereld voor. Ik geloof daar niks van. Niet omdat ik van nature wantrouwig ben. Maar omdat ik niet naïef ben.

In mijn discussie met de dreigende Eandis-man werd mij ook nog voorgehouden dat de gas- en elektriciteitsmeters in mijn huis niet mijn eigendom waren. Dat ik verplicht was om Eandis toegang te verschaffen tot mijn woning om die meters te kunnen controleren, vervangen etc. Zolang ik het zelf ben die de deur open doe om hen binnen te laten, is er wat mij betreft ook geen probleem. 'U staat hier toch?', zei ik, 'in mijn slaapkamer nog wel'. Het punt is dat die meters vroeger door de overheid zijn geplaatst. Bij de bedoelingen van de overheid kun je ook vraagtekens plaatsen, maar zo Amerikaans ben ik nu ook weer niet. Ik denk uiteindelijk dat nutsvoorzieningen beter in handen van de overheid zijn dan in handen van een privébedrijf (al mag dat allemaal niet meer van 'Europa'). En dat ik, in het algemeen belang dat energievoorziening uiteindelijk is, die overheid toegang moet verschaffen tot mijn woning kan ik begrijpen. Maar als die energievoorziening geprivatiseerd is, lijkt me dat er aan de rechten en plichten van zowel mij als het privébedrijf toch ook wat zou moeten veranderen. Het gaat nu niet meer om het algemeen belang, maar om het belang van het bedrijf in kwestie. Dat bedrijf wil winst maken. Mijn verhouding tot controleurs en aflezers van mijn meterstanden is daarmee een andere geworden dan voorheen.

Natuurlijk schuilt er achter dit alles een juridische kluwen die ik niet kan ontwarren — en niemand behalve zij die ervoor doorgestudeerd hebben. Ik probeer het voorlopig met gezond verstand. En oprechte verontwaardiging over de wijze waarop bedrijven menen de individuele rechten van burgers terzijde te kunnen schuiven.

'Tja meneer,' zei de onderaannemer toen de Eandisman vertrokken was, 'u bent niet de enige. Wij hebben al heel wat te verduren gekregen de afgelopen weken, terwijl wij het ook niet hebben bedacht natuurlijk. En onder ons gezegd en gezwegen, ik begrijp de mensen ook wel'. Waarna hij lustig voortging met graven en andere voorbereidende werkzaamheden.

-----------

14:35 u. Achterkomend bericht: van de minister krijgen ik en andere weigeraars in ieder geval een steuntje in de rug.