Inwijkeling

Wat me, op zoek naar iets — een houvast, een paar woorden waarvan mijn tenen niet onmiddellijk krom staan omdat het niet, nooit boven de dode clichés uitkomt, boven wat welgemeend is maar alles nog doder slaat —, wat me te binnen schiet is nog maar eens de tekst van Jean Améry uit zijn huiveringwekkende boek Hand an sich legen. Diskurs über den Freitod. Hij heeft het daar over de voor elke ‘Suizidant’, zoals hij consequent schrijft (van ‘moord’ is bij zelfdoding voor hem immers geen sprake), de voor iedereen die de hand aan zichzelf slaat in wezen gelijke situatie, wat de ‘reden’ ook mag zijn voor het vrijwillig beëindigen van het eigen leven. Hij noemt het de ‘Situation vor dem Absprung’ —

die je totale und unverwechselbare Einzigartigkeit ihrer Situation, der ‘situation vécue’, die niemals volkommen mitteilbar ist, so daß also jedesmal, wenn einer stirbt von eigener Hand, oder auch nur zu sterben versucht, ein Schleier fällt, den keiner mehr heben wird, der günstigenfalls so scharf angeleuchtet werden kann, daß das Auge ein fliehendes Bild erkennt.

Ik heb vaak gedacht dat we allemaal in zekere zin ‘voor de afsprong’ staan, de een wat dichter bij de afgrond dan de ander (want dat is wat Améry’s boek zo huiveringwekkend maakt: de absoluut overtuigende wijze waarop hij laat zien dat het leven niets anders zijn kan dan échec (en de overtuiging schuilt hier vooral in het gegeven dat het méér is dan filosofie, dan logica, dan redeneren alleen, al is het ongetwijfeld ook dat)), en dat het juist dat besef is dat dingen waardevol maakt, dat ons bij elkaar houdt misschien, dat ons humaan maakt, ook als men op filosofische of andere gronden een andere mening is toegedaan.

Maar als er iemand springt, als er iemand daadwerkelijk springt en zijn afgrond onverwisselbaar tot de zijne maakt, dan blijkt — hoezeer op zo’n moment ook onze eigen, even onverwisselbare afgrond naderbij rukt — tot hoe weinig we in staat zijn als het om de ander gaat.

Wat een ontstellend verlies. Hij zat nog niet lang in de redactie van yang, maar dit slaat een gat in ons midden, ontneemt ons een perspectief, een vluchtlijn die met zijn aanwezigheid gegarandeerd leek. Wat een intelligentie, scherpte, strijdlust ook.

Wat een stilte nu.